OPENING TENTOONSTELLING 'ESSAKANE EN BAMAKO'
zaterdag 29 augustus 2009 - Cultuurcentrum VU, Griffioen

Welkom allemaal. Aan mij het genoegen en de eer om deze tentoonstelling vandaag te openen. Essakane en Bamako, twee fotoseries van Dries Camp.

We bevinden ons met deze foto's in Mali, West Afrika. Essakane is de locatie voor een groot Afrikaans muziekfestival in de Sahara woestijn, waar muziek van Bedoeïenen een centrale rol speelt. De muziek van West-Afrika geldt als de bakermat van de jazz en de blues. Bamako is de hoofdstad van Mali, en de snelst groeiende stad van Afrika. Hier wordt volop geleefd en gewerkt: business is booming.

De foto's van Bamako staan in sterk contrast met die van Essakane: dag versus nacht, stad versus woestijn, werk versus ontspanning. Toch zie ik juist ook een belangrijke overeenkomst tussen de twee series. Maar daarover zo meer.

Als filmregisseur kijk ik altijd met enige verwarring naar fotografie. Ik ben gewend naar bewegend beeld te kijken, naar een opeenvolging van foto's zeg maar, die tezamen een vooropgezet verhaal vertellen. Een stilstaand beeld uit een film heeft geen betekenis, we hebben de beelden die ervoor en erna komen nodig om het verhaal te destilleren. Fotografie is onverbiddelijker; we zien één moment gevangen in de tijd. Aan ons als toeschouwer om er betekenis aan toe te kennen. Ik betrap me er soms op, dat ik teveel met mijn regisseursoog naar fotografie kijk. Ik probeer er een verhaal van te maken. Wie is deze man? Wat heeft hij net meegemaakt? Waar gaat deze vrouw naartoe? Waar kijkt ze naar?

Nou is zo'n narratieve blik zeker niet onprettig. Er valt veel verhaal te halen uit fotografie. En zeker ook uit deze twee series. Als ik naar de foto's van het muziekfestival in de Sahara kijk, ga ik direct fantaseren: Wie zijn deze wonderlijk gehulde mensen? Hoe zijn ze hier gekomen, zo midden in de woestijn? Te voet misschien? Te paard? Of gewoon met de bus? Ik word bij de serie Essakane enorm geconfronteerd met mijn onwetendheid over Mali. Over Bedoeïenen en de West-Afrikaanse cultuur.

Mijn exotische vooroordelen worden aan de ene kant op positieve wijze bevestigd, maar meer nog valt mij op hoe herkenbaar en 'down to earth' deze taferelen zijn. Dit zijn gewoon mensen die ontspannen, die samen plezier hebben, een beetje hangen, dansen, lachen, praten, genieten, met elkaar. Net als op een mooie zomeravond in het Vondelpark. Zo bezien verschilt de Sahara niet zoveel met Amsterdam.

Ook in de serie Bamako vindt mijn verhalende blik genoeg houvast: dit zijn mensen met een doel, een bestemming. Ze hebben alle een geconcentreerde blik in de ogen, waar ik van alles in probeer te lezen. Misschien denkt die vrouw wel over de geldzorgen thuis. En twijfelt die jongen of hij wel op tijd op school komt vandaag. Het zijn verhalen van dagelijks overleven in de grote stad, van dromen over morgen, van individuele beslommeringen. Daarin verschillen de twee series eigenlijk nog het meest. De hoofdpersoon in de serie Bamako is IK, maar de hoofdpersoon in de serie Essakane is WIJ. En met die gedachte stap ik toch geruisloos van mijn verhalende blik af.

Want in fotografie gaat het om meer dan alleen het destilleren van verhalen. Het gaat om een artistieke kwaliteit, iets ontastbaars en onbenoembaar bijna.

In de serie Bamako zie ik individuen gevangen in een chaotische wereld. Die geconcentreerde blik is een blik naar binnen. Ondanks alle rusteloosheid om hen heen, midden op de dag, is het de fotograaf gelukt hen te vangen op een puur innerlijk moment. In deze foto's kijken we niet naar ze. We ZIEN ze.

In de serie Essakane overheerst het zwart, als een diepe, oneindige achtergrond voor de felle tableaus op de voorgrond. Het creëert een intens en wispelturig effect. Aan de ene kant tonen de foto's terloopsheid, toevalligheid, momenten van onbevangenheid. Aan de andere kant creëert de zwarte achtergrond een soort coulisse, waardoor de onderwerpen geposeerd lijken, als tableaus vivants. Achteloosheid en nadrukkelijkheid gevangen in één foto; het zijn beelden die mij niet loslaten.

En dat is wat de fotoseries Bamako en Essakane nu het meeste bindt: momenten van menselijkheid, gevangen in de doelbewuste blik (of klik) van de fotograaf, Dries Camp.

Nou hoop ik niet dat ik in mijn enthousiasme over deze tentoonstelling jullie allen teveel geregisseerd heb. Loop alsjeblieft rond en vorm je eigen blik op de foto's. Want daarin verschillen fotografie en film niet: beauty is in the eye of the beholder.

Dank u wel.

Martijn Winkler
Amsterdam, 29 augustus 2009